مجله بیکران راه دریا

شما کانتینری را وارد کرده‌اید. کار ترخیص کمی طول کشیده است. وقتی نهایتاً کانتینر را به خط کشتیرانی برمی‌گردانید، با یک صورت‌حساب سنگین جریمه مواجه می‌شوید. شما فریاد می‌زنید: “من که دموراژ را پرداخت کرده بودم! این هزینه جدید چیست؟” پاسخ خط کشتیرانی کوتاه است: “آن دموراژ بود، این دیتنشن است.”

در ذهن بسیاری از تجار، هر جریمه‌ای بابت دیرکرد کانتینر، “دموراژ” نامیده می‌شود. اما در قراردادهای حمل‌ونقل، این دو کاملاً از هم جدا هستند. دانستن اینکه “دموراژ” کی تمام می‌شود و “دیتنشن” کی شروع می‌شود، مثل دانستن زمان تعویض دنده در رانندگی است؛ اگر اشتباه کنید، موتور (سود) شما می‌سوزد.

مرز جداکننده: دروازه بندر (The Gate)

ساده‌ترین راه برای تفکیک این دو هزینه، توجه به موقعیت مکانی کانتینر نسبت به “دروازه خروجی بندر” است.

دموراژ (Demurrage): جریمه داخل بندر این جریمه مربوط به زمانی است که کانتینر پر، هنوز از محوطه بندر خارج نشده است.

• زمان شروع: از لحظه‌ای که کانتینر از کشتی تخلیه می‌شود (Discharge).

• زمان پایان: لحظه‌ای که کانتینر پر از دروازه بندر خارج می‌شود (Gate-out).

• چرا جریمه می‌شوید؟ چون شما هم “تجهیزات خط کشتیرانی” (کانتینر) را اشغال کرده‌اید و هم فضای انبارش در ترمینال را اشغال نموده‌اید (البته هزینه فضای ترمینال اغلب جداگانه به عنوان Storage گرفته می‌شود، اما دموراژ سهم خط کشتیرانی بابت توقف کانتینر در بندر است).

دیتنشن (Detention): جریمه خارج از بندر این جریمه مربوط به زمانی است که کانتینر را از بندر بیرون برده‌اید، اما هنوز کانتینر خالی را به دپوی خط کشتیرانی برنگردانده‌اید.

• زمان شروع: از لحظه‌ای که کانتینر پر از دروازه بندر خارج می‌شود (Gate-out).

• زمان پایان: لحظه‌ای که کانتینر خالی به دپوی مشخص شده تحویل داده می‌شود (Empty Return).

• چرا جریمه می‌شوید؟ چون شما کانتینر را نزد خود نگه داشته‌اید و خط کشتیرانی نمی‌تواند از آن برای مشتری بعدی استفاده کند.

فری‌تایم ترکیبی در برابر تفکیکی (نکته طلایی قرارداد)

اینجا جایی است که باید پیش‌فاکتور و قرارداد خود را با ذره‌بین بخوانید. خطوط کشتیرانی “مهلت رایگان” (Free Time) را به دو روش ارائه می‌دهند:

حالت اول: فری‌تایم تفکیکی (Split Demurrage & Detention) در این حالت، شما دو زمان مجزا دارید. مثال: ۷ روز برای دموراژ و ۵ روز برای دیتنشن.

• دام: اگر شما کار ترخیص را در ۳ روز انجام دهید و کانتینر را خارج کنید، ۴ روز باقی‌مانده از دموراژ می‌سوزد و به دیتنشن منتقل نمی‌شود. شما برای تخلیه در انبار خودتان فقط همان ۵ روز دیتنشن را دارید.

حالت دوم: فری‌تایم ترکیبی (Combined Free Time) این حالت برای واردکننده بسیار بهتر است. مثال: ۲۱ روز فری‌تایم ترکیبی (Combined).

• مزیت: مهم نیست کانتینر چند روز در بندر است و چند روز در انبار شما. کل پروسه از لحظه تخلیه از کشتی تا تحویل کانتینر خالی، باید زیر ۲۱ روز باشد. اگر ترخیص ۱۰ روز طول کشید، شما ۱۱ روز کامل برای حمل به انبار، تخلیه و بازگرداندن فرصت دارید.

هزینه سوم: انبارداری بندر (Port Storage) – بازیگر خاموش

یک اشتباه رایج دیگر، یکی دانستن “دموراژ” و “هزینه انبارداری بندر” است.

• دموراژ: پولی است که به خط کشتیرانی (مالک کانتینر) می‌دهید.

• انبارداری (Storage): پولی است که به اپراتور بندر (مالک زمین اسکله) می‌دهید.

در بسیاری از بنادر (مانند بندرعباس)، فری‌تایم دموراژ و فری‌تایم انبارداری متفاوت است. ممکن است خط کشتیرانی به شما ۱۴ روز فری‌تایم دموراژ بدهد، اما بندر فقط ۵ روز فری‌تایم انبارداری داشته باشد. پس حتی اگر قبل از ۱۴ روز کانتینر را خارج کنید، باز هم باید هزینه انبارداری روزهای اضافه (از روز ششم تا روز خروج) را به بندر بپردازید.

استراتژی فرار از جریمه‌ها

مذاکره قبل از رزرو (نه بعد از رسیدن بار) بهترین زمان برای گرفتن فری‌تایم بیشتر (مثلاً ۲۱ روز Combined)، زمانی است که می‌خواهید بار را بوک کنید. در آن زمان دست شما پر است. بعد از رسیدن بار، خط کشتیرانی هیچ انگیزه‌ای برای افزایش زمان رایگان شما ندارد.

پیش‌اظهاری گمرکی (Pre-arrival Clearance) منتظر رسیدن کشتی نمانید. به محض دریافت اسناد حمل، پروسه اظهار گمرکی را شروع کنید. اگر بتوانید قبل از رسیدن کشتی، مجوزهای سبز گمرکی را بگیرید، می‌توانید به محض تخلیه، کانتینر را خارج کنید. با این کار، تقریباً تمام فری‌تایم برای دیتنشن (تخلیه در انبار خودتان) باقی می‌ماند.

مدیریت دقیق رانندگان بخش زیادی از دیتنشن به خاطر تعلل رانندگان در بازگرداندن کانتینر خالی رخ می‌دهد. راننده کانتینر را در انبار شما تخلیه می‌کند، اما دو روز طول می‌کشد تا آن را به دپوی خط کشتیرانی در بندر برگرداند. مطمئن شوید که رسید تحویل کانتینر خالی (Equipment Interchange Receipt) را با تاریخ دقیق دریافت می‌کنید.

دموراژ و دیتنشن، جریمه‌های “ناکارآمدی” هستند. دموراژ جریمه‌ی کند بودن ترخیص‌کار شماست و دیتنشن جریمه‌ی کند بودن انبار و لجستیک داخلی شما. با درک تفاوت این دو و انتخاب قراردادهای “Combined Free Time”، شما می‌توانید به جای پرداخت جریمه‌های دلاری به خطوط کشتیرانی، این پول را در جیب خود نگه دارید. کانتینر را مثل یک “سیب‌زمینی داغ” فرض کنید؛ هرچقدر کمتر در دست شما بماند، کمتر می‌سوزید.